بي بي سي جي رپورٽ موجب برطانيه ۾ وڪرو ٿيندڙ 'اطالوي' پيوري ۾ ٽماٽا هجڻ جو امڪان آهي جيڪي چيني جبري مزدوري سان ڳنڍيل آهن.

بي بي سي جي هڪ رپورٽ موجب، برطانيه جي مختلف سپر مارڪيٽن پاران وڪرو ٿيندڙ 'اطالوي' ٽماٽن جي پيورين ۾ چين ۾ جبري مزدوري استعمال ڪندي پوکيل ۽ چونڊيل ٽماٽا شامل آهن.

بي بي سي ورلڊ سروس پاران ڪيل جاچ مان معلوم ٿيو ته ڪل 17 پراڊڪٽس، جن مان گھڻا برطانيه ۽ جرمن پرچون فروشن ۾ وڪرو ٿيندڙ پنهنجي برانڊن جا آهن، ۾ چيني ٽماٽا شامل هجڻ جو امڪان آهي.

ڪجهه جي نالي ۾ 'اطالوي' آهي جيئن ته ٽيسڪو جو 'اطالوي ٽماٽو پيوري'، جڏهن ته ٻين جي وضاحت ۾ 'اطالوي' آهي، جهڙوڪ اسڊا جو ڊبل ڪنسنٽريٽ جيڪو چوي ٿو ته ان ۾ 'خالص اطالوي پوکيل ٽماٽا' آهن ۽ ويٽروز جو 'ايسنسل ٽماٽو پيوري'، جيڪو پاڻ کي 'اطالوي ٽماٽو پيوري' طور بيان ڪري ٿو.

اهي سپر مارڪيٽ جن جي شين جي بي بي سي ورلڊ سروس جانچ ڪئي آهي، انهن نتيجن کي رد ڪن ٿا.

چين ۾، گھڻا ٽماٽا سنڪيانگ علائقي مان ايندا آهن، جتي انهن جي پيداوار اويغور ۽ ٻين وڏي پيماني تي مسلم اقليتن پاران جبري مزدوري سان ڳنڍيل آهي.

گڏيل قومن (يو اين) چيني رياست تي انهن اقليتن تي تشدد ۽ بدسلوڪي جو الزام لڳائي ٿو، جن کي چين سيڪيورٽي خطري طور ڏسي ٿو. چين ان ڳالهه کان انڪار ڪري ٿو ته اهو ماڻهن کي ٽماٽر جي صنعت ۾ ڪم ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو ۽ چوي ٿو ته ان جي مزدورن جا حق قانون طرفان محفوظ آهن. بي بي سي جي مطابق، چين جو چوڻ آهي ته گڏيل قومن جي رپورٽ 'غلط معلومات ۽ ڪوڙ' تي ٻڌل آهي.

چين دنيا جي ٽماٽن جو ٽيون حصو پيدا ڪري ٿو، ۽ سنڪيانگ جي اتر اولهه واري علائقي کي فصل جي پوک لاءِ هڪ مثالي موسم طور تسليم ڪيو ويو آهي. تنهن هوندي به، سنڪيانگ کي 2017 کان وٺي انساني حقن جي ڀڃڪڙين جي رپورٽن جي ڪري عالمي سطح تي جاچ جو سامنا آهي، جنهن ۾ وڏي پيماني تي نظربنديون به شامل آهن.

انساني حقن جي تنظيمن موجب، ڏهه لک کان وڌيڪ اويغورن کي انهن هنڌن تي نظربند ڪيو ويو آهي جن کي چين 'ٻيهر تعليم ڏيڻ واري ڪئمپ' طور بيان ڪري ٿو. الزام سامهون آيا آهن ته ڪجهه قيدين کي جبري مزدوري جو نشانو بڻايو ويو آهي، جنهن ۾ سنڪيانگ جي ٽماٽن جي فصلن به شامل آهن.

بي بي سي تازو ئي 14 ماڻهن سان ڳالهايو، جن گذريل 16 سالن دوران علائقي جي ٽماٽن جي پيداوار ۾ جبري مزدوري جو تجربو ڪرڻ يا ان جي شاهدي ڏيڻ جي رپورٽ ڏني. هڪ اڳوڻي قيدي، تخلص سان ڳالهائيندي، دعويٰ ڪئي ته مزدورن کي 650 ڪلوگرام تائين روزانو ڪوٽا پورو ڪرڻ جي ضرورت هئي، ۽ ناڪام ٿيندڙن لاءِ سزائون به هيون.

بي بي سي چيو: "انهن بيانن جي تصديق ڪرڻ ڏکيو آهي، پر اهي هڪجهڙا آهن، ۽ 2022 جي گڏيل قومن جي رپورٽ ۾ ثبوتن جي گونج ڪن ٿا، جنهن ۾ سنڪيانگ ۾ حراستي مرڪزن ۾ تشدد ۽ جبري مزدوري جي رپورٽ ڪئي وئي هئي".

دنيا جي چوڌاري شپنگ ڊيٽا گڏ ڪندي، بي بي سي دريافت ڪيو ته ڪيئن گهڻا سنڪيانگ ٽماٽا يورپ ۾ منتقل ڪيا ويندا آهن - ٽرين ذريعي قازقستان، آذربائيجان ۽ جارجيا ۾، جتان اهي اٽلي ڏانهن موڪليا ويندا آهن.

ڪجهه پرچون فروش، جهڙوڪ ٽيسڪو ۽ ريوي، سپلائي معطل ڪندي يا پراڊڪٽس واپس وٺڻ سان جواب ڏنو، جڏهن ته ٻين، جن ۾ ويٽروز، موريسن ۽ ايڊيڪا شامل آهن، نتيجن کي رد ڪيو ۽ پنهنجا تجربا ڪيا، جيڪي دعوائن جي خلاف هئا. لڊل سپلائي جي مسئلن جي ڪري 2023 ۾ جرمني ۾ مختصر طور تي وڪرو ٿيندڙ پراڊڪٽ ۾ چيني ٽماٽا استعمال ڪرڻ جي تصديق ڪئي.

اٽلي جي هڪ وڏي ٽماٽر پروسيسنگ ڪمپني، اينٽونيو پيٽي جي سورسنگ طريقن بابت سوال اٿاريا ويا آهن. شپنگ رڪارڊ ظاهر ڪن ٿا ته ڪمپني کي 2020 ۽ 2023 جي وچ ۾ سنڪيانگ گوانونگ ۽ ان جي ماتحت ادارن کان 36 ملين ڪلوگرام کان وڌيڪ ٽماٽو پيسٽ مليو. سنڪيانگ گوانونگ چين ۾ هڪ وڏو سپلائر آهي، جيڪو دنيا جي ٽماٽن جو هڪ اهم حصو پيدا ڪري ٿو.

2021 ۾، پيٽي گروپ جي هڪ ڪارخاني تي اطالوي فوجي پوليس پاران فراڊ جي شڪ ۾ ڇاپو هنيو ويو - اطالوي پريس پاران رپورٽ ڪئي وئي ته چيني ۽ ٻيا پرڏيهي ٽماٽا اطالوي طور تي منتقل ڪيا ويا. ڇاپي کان هڪ سال پوءِ، ڪيس عدالت کان ٻاهر حل ڪيو ويو.

پيٽي جي هڪ ڪارخاني جي خفيه دوري دوران، بي بي سي جي هڪ رپورٽر فوٽيج قبضو ڪيو جنهن ۾ بيرل ڏيکاريا ويا هئا جن تي آگسٽ 2023 جي زنجيانگ گوانونگ کان ٽماٽو پيسٽ شامل هجڻ جو ليبل لڳل هو. پيٽي زنجيانگ گوانونگ کان تازين خريدارين کي رد ڪندي چيو ته ان جو آخري آرڊر 2020 ۾ هو. ڪمپني بازو ريڊ فروٽ کان ٽماٽو پيسٽ حاصل ڪرڻ جو اعتراف ڪيو، جيڪو زنجيانگ گوانونگ سان ڳنڍيل آهي، پر چيو ته اهو چيني ٽماٽو شين جي درآمد بند ڪندو ۽ سپلائي چين جي نگراني کي وڌائيندو.

پيٽي جي ترجمان بي بي سي کي ٻڌايو ته هي فرم "زبردستي مزدوري ۾ ملوث نه هئي." بهرحال، جاچ ۾ معلوم ٿيو ته بازو ريڊ فروٽ سنڪيانگ گوانونگ سان هڪ فون نمبر شيئر ڪري ٿو، ۽ ٻيا ثبوت، بشمول شپنگ ڊيٽا تجزيو، جيڪو ظاهر ڪري ٿو ته بازو ان جي شيل ڪمپني آهي.

پيٽي جي ترجمان وڌيڪ چيو: "مستقبل ۾ اسان چين کان ٽماٽا جون شيون درآمد نه ڪنداسين ۽ انساني ۽ مزدورن جي حقن جي تعميل کي يقيني بڻائڻ لاءِ سپلائرز جي نگراني کي وڌائينداسين".

آمريڪا سنجيانگ جي سڀني برآمدات تي پابندي لڳائڻ لاءِ سخت قانون سازي متعارف ڪرائي آهي، جڏهن ته يورپ ۽ برطانيه نرم رويو اختيار ڪيو آهي، ڪمپنين کي پاڻ کي منظم ڪرڻ جي اجازت ڏني آهي ته جيئن سپلائي چين ۾ جبري مزدوري استعمال نه ٿئي.

نتيجا مضبوط ٽريس ايبلٽي سسٽم جي اهميت ۽ عالمي سپلائي چينز ۾ شفافيت برقرار رکڻ جي چئلينجن کي اجاگر ڪن ٿا. يورپي يونين پاران سپلائي چينز ۾ جبري مزدوري تي سخت ضابطا متعارف ڪرائڻ سان، برطانيه جي خود ضابطي تي انحصار کي وڌندڙ جاچ کي منهن ڏيڻو پئجي سگهي ٿو.